Στου σπιτ’ στου Κακουσάλεσ’
δεν ματαξαναγυρνώ
και στάνες και βοβάλες
όλα να γίνουν ρημαδιό
Γιάννης Μηλιώκας
Στη δεκαετία του 50 και του 60, το σύνδρομο του εθνικόφρονος ρεβανσισμού και της ανέχειας έσπρωχνε τους αγρότες στο «να παίρνουν των ομματιών τους» και να μεταναστεύσουν εντός ή εκτός της χώρας. Εκεί και τότε , η κοινωνία από κεκτημένη ταχύτητα εξακολουθούσε να είναι αγροτοκεντρική, ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου με τα «Ψηλά βουνά» του (1) και με τον ηθικό εγκωμιασμό του ανθρώπου της υπαίθρου δεν είχε βγει εκτός μόδας, ενώ το αναγνωστικό του Δημοτικού Σχολείου με τη Λόλα και τα άλλα τρυφερά όντα έδειχνε σαφή προτίμηση σε αγροτικά σκηνικά : Στα πρωτοβρόχια και στη σπορά, στο θερισμό και στον τρύγο...Φυσικά υπήρχε και ο «εκσυγχρονιστικός» λόγος της εποχής και ο Ευάγγελος Αβέρωφ, που αναφερόταν στην «ευλογία της μετανάστευσης», όμως τότε οι προοδευτικές δυνάμεις διατηρούσαν εν μέρει τας φρένας και μπουγέλωναν με κάθε δυνατή ευκαιρία αυτό το «γνωμικό» του Ηπειρώτη πολιτικού, αποδοκιμάζοντας τη συναίνεσή του στην ερήμωση της υπαίθρου και στην καταδίκη χιλιάδων ανθρώπων στην «μαύρη ξενητειά»...
